เพิ่งคิดว่า "พอเพียง" คำนี้เหมือนกับความเรียบง่ายแต่ลึกซึ้งมาก คนไทยเราเคยได้ยินบ่อยครั้งจากพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 แต่หลายคนอาจยังไม่เข้าใจว่า "พอเพียง หมายถึง" อะไรแน่นอน

จริง ๆ แล้วเศรษฐกิจพอเพียงไม่ได้เป็นแค่คำพูดสวยหรู มันคือกรอบแนวคิดที่สำคัญจริง ๆ เกิดขึ้นเมื่อปี 2517 พระองค์ท่านทรงพระราชทานพระบรมราโชวาทให้นิสิตมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เน้นให้มีพื้นฐาน "ความพอมี พอกิน พอใช้" ในช่วงนั้นประเทศไทยกำลังผลักดันการพัฒนาเศรษฐกิจแบบรุนแรง กู้เงินจากต่างประเทศเพื่อลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน แต่ผลข้างเคียงคือเกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม ความเหลื่อมล้ำรายได้

พอเพียง หมายถึงการดำรงชีวิตอยู่บนทางสายกลาง ไม่โลภมากจนเกิน ไม่ตระหนี่จนเกิน พื้นฐานคือ 3 ห่วง 2 เงื่อนไข นั่นคือ ความพอประมาณ ความมีเหตุผล และการมีระบบภูมิคุ้มกันที่ดี ส่วน 2 เงื่อนไขคือ ความรู้และคุณธรรม

เห็นไหม ความพอประมาณในรายได้ก็คือไม่ต้องเกิดความโลภ หารายได้ด้วยช่องทางสุจริต ไม่เบียดเบียนใคร ส่วนการใช้จ่ายก็ให้เหมาะกับฐานะตัวเอง ไม่ฟุ่มเฟือย ไม่ต้องไปกู้ยืมผู้อื่น ความมีเหตุผลคือเวลาจะลงมือทำอะไร ต้องวางแผนให้รอบครอบ รู้ศักยภาพตัวเอง วิเคราะห์ให้ดี ไม่ตัดสินใจตามอารมณ์

ส่วนระบบภูมิคุ้มกันคือการเตรียมตัวรับมือกับการเปลี่ยนแปลง เมื่อเกิดสถานการณ์ไม่คาดคิด เราต้องมีความยืดหยุ่นพอที่จะปรับตัวได้ ไม่ล้มป่วยเพราะเหตุการณ์ชั่วขณะ

ทำไมถึงมีความสำคัญ? เพราะว่า 1 ปีก่อนวิกฤตต้มยำกุ้งในปี 2540 พระองค์ท่านก็เตือนสติแล้วว่า "การจะเป็นเสือไม่สำคัญ สำคัญคือมีเศรษฐกิจพอมีพอกิน" หลังจากวิกฤตเกิดขึ้น ประชาชนค่อย ๆ เข้าใจและนำหลักการนี้มาปรับใช้มากขึ้น

ไม่ว่าจะเป็นเกษตรกรที่ทำไร่นาสวนผสม ลงทุนธุรกิจเล็ก ๆ ด้วยต้นทุนต่ำแต่คุณภาพสูง ทั้งหมดนี้ล้วนยึดหลักพอเพียง ที่องค์การสหประชาชาติยกย่องปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในปี 2549 ก็เพราะมันสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDGs) ของสหประชาชาติ

สำหรับชีวิตประจำวันของเรา การนำพอเพียง หมายถึงการศึกษาหาความรู้ ประกอบอาชีพสุจริต รู้จักอดออม วางแผนการเงิน ใช้จ่ายอย่างมีเหตุผล ก่อนทำอะไรต้องหาข้อมูล พิจารณาผลที่อาจเกิดขึ้น หลีกเลี่ยงการตัดสินใจเพิ่งเห็นแล้วอยากได้

จริง ๆ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงไม่ได้จำกัดแค่เกษตรกรรม ทุกภาคส่วน ทุกอุตสาหกรรม ตั้งแต่การเงิน อสังหาริมทรัพย์ ไปจนถึงการค้าการลงทุนระหว่างประเทศ ล้วนสามารถนำหลักการนี้มาใช้ได้ เพียงแค่ยึดทางสายกลาง ไม่ยิ่งใหญ่เกินไป ไม่เสี่ยงเกินไป ก็จะมีชีวิตที่มั่นคง ยั่งยืน แบบนั้นแหละ